Staropolski olej, który bije na głowę modne superfoods - Polacy odkrywają go na nowo
Kilka dekad temu był obecny prawie w każdym polskim domu, a dzisiaj przeżywa odrodzenie i coraz częściej pojawia się na naszych stołach. Olej rydzowy, znany również jako olej z lnianki, to produkt o bogatej tradycji, interesujących właściwościach zdrowotnych i charakterystycznym smaku. Mimo że jego nazwa może sugerować powiązanie z popularnym grzybem rydzem, tak naprawdę wywodzi się od dawnego polskiego określenia rośliny, z której jest tłoczony – lnianki siewnej, nazywanej także „rydzykiem”.
- Lnianka siewna – powrót do tradycji i zdrowia
- Olej rydzowy: skarbnica zdrowia i urody
- Olej rydzowy: smak, zastosowanie i właściwości
- Tradycyjne śledzie w oleju rydzowym
- Właściwości i historia oleju rydzowego
- "Olej rydzowy: tradycja w nowoczesnej kuchni"
Lnianka siewna – powrót do tradycji i zdrowia
Lnianka siewna to roślina olejodajna z rodziny kapustowatych, niegdyś bardzo ceniona na obszarach Polski i Europy Środkowej. Uprawiano ją jeszcze przed rzepakiem i słonecznikiem, bo była odporna na zimno i niewymagająca.
Z jej małych, złocistobrązowych nasion wytłacza się olej rydzowy – produkt, który przez wieki był istotnym elementem kuchni wiejskiej. Szczególnie ceniono go w czasach postu, kiedy stosowano go zamiast smalcu i masła.
Z biegiem czasu został zastąpiony przez inne oleje, ale obecnie, dzięki trendowi na tradycyjne i zdrowe produkty, zyskuje na nowo popularność.
Olej rydzowy: skarbnica zdrowia i urody
Olej rydzowy charakteryzuje się przede wszystkim korzystnym składem kwasów tłuszczowych. Zawiera:
- około 40–45% kwasu alfa-linolenowego (ALA) – czyli kwasu omega-3, niezwykle cennego dla serca i naczyń krwionośnych,
- 35–40% kwasów omega-6,
- 10–15% kwasów jednonienasyconych (omega-9).
Dzięki temu utrzymuje stosunkowo korzystną proporcję kwasów omega-3 do omega-6, co jest rzadko spotykane w diecie współczesnego człowieka. W przeciwieństwie do oleju słonecznikowego czy kukurydzianego, w których dominują omega-6, olej rydzowy pomaga równoważyć ich nadmiar i wspiera działanie przeciwzapalne organizmu.
Oprócz kwasów tłuszczowych, olej z lnianki dostarcza witaminę E – naturalny antyoksydant chroniący komórki przed uszkodzeniem – oraz fitosterole, związki roślinne zmniejszające poziom „złego” cholesterolu LDL.
Systematyczne spożywanie oleju rydzowego może prowadzić do:
- zmniejszenia ryzyka miażdżycy i chorób serca,
- poprawy funkcjonowania mózgu i pamięci (omega-3 wspierają pracę układu nerwowego),
- łagodzenia stanów zapalnych w organizmie,
- poprawy kondycji skóry, włosów i paznokci.
Nie bez powodu w dawnych gospodarstwach uznawano go za olej „dla siły i urody”.
Olej rydzowy: smak, zastosowanie i właściwości
Rydzowy olej charakteryzuje się unikalnym smakiem – delikatnie korzennym, trochę orzechowym, z zauważalną nutą cebuli lub szczypiorku. To właśnie ten smak powoduje, że niektórzy go kochają, a inni muszą się do niego przyzwyczaić.
Najlepiej smakuje na zimno, jako dodatek do sałatek, surówek, twarogu, pieczywa czy kasz. Tradycyjnie serwowano go z ziemniakami i śledziem – klasyczne danie „śledź w oleju rydzowym” powraca dziś na stoły w nowoczesnych wariantach.
Warto zaznaczyć, że oleju rydzowego nie należy podgrzewać. Wysoka temperatura szybko niszczy wartościowe kwasy omega-3, a sam olej traci swoje zdrowotne właściwości. Dlatego używa się go wyłącznie na zimno.
Tradycyjne śledzie w oleju rydzowym
Składniki:
- 300 g filetów z śledzia
- 2 cebule
- 200 ml oleju z lnianki
- 4 liście laurowe
- 2-3 łyżki mieszanych ziaren pieprzu
- 8-10 ziaren ziela angielskiego
- 3 ogórki konserwowe
Przygotowanie:
- Mocz śledzie, aż będą miały odpowiednią słoność.
- Kroimy śledzie na mniejsze części.
- Umieść w słoikach wraz z cebulą pokrojoną w piórka, ogórkami pokrojonymi w plasterki i przyprawami.
- Zalej dokładnie olejem z lnianki.
- Umieść w lodówce na co najmniej dobę przed podaniem.
Właściwości i historia oleju rydzowego
Na rynku można znaleźć olej rydzowy tłoczony na zimno oraz rafinowany. Ten pierwszy zachowuje najwięcej wartości odżywczych – posiada intensywny kolor, zapach i krótszy okres przydatności do spożycia. Należy go przechowywać w ciemnym naczyniu, w lodówce lub chłodnym, zacienionym miejscu, aby uniknąć jełczenia. Po otwarciu najlepiej spożyć go w ciągu kilku tygodni.
- W dawnych polskich książkach kucharskich olej rydzowy był opisywany jako niezbędny składnik jadłospisu postnego.
- Jego nazwa „rydzyk” nie ma związku z grzybami – pochodzi od czerwonawej barwy nasion lnianki.
- Jeszcze w XIX wieku Polska była jednym z najważniejszych producentów oleju z lnianki w Europie.
"Olej rydzowy: tradycja w nowoczesnej kuchni"
Olej rydzowy jest generalnie bezpieczny dla większości ludzi, ale tak jak każdy tłuszcz, powinien być spożywany z umiarem. Jedna łyżka dziennie wystarczy, aby dostarczyć dawkę kwasów omega-3. Warto jednak pamiętać, że w przypadku osób z problemami przewodu pokarmowego (np. zapaleniem trzustki) lub zaburzeniami wchłaniania tłuszczów, jego spożycie należy skonsultować z lekarzem lub dietetykiem.
Olej rydzowy to przykład produktu, który łączy tradycję z nowoczesną wiedzą o zdrowym odżywianiu. Bogaty w kwasy omega-3, witaminę E i fitosterole, wspomaga serce, mózg i odporność, a przy tym dodaje do kuchni unikalny smak. Choć przez lata był zapomniany, dziś ponownie zyskuje na popularności – i słusznie. Być może niedługo stanie się stałym elementem nie tylko wiejskich spiżarni, ale i miejskich kuchni, obok oliwy czy oleju lnianego.